van halk oyunları

VAN YÖRESİ FOLKLORU - HALK OYUNLARI

Van Halk Oyunları bakımından en zengin yörelerden biridir. Çeşitli kültürlerin etkisi ve çok yönlü insanları ile yöre konuları ile çok özellik teşkil etmektedir. Yörenin oyunları kuzey ve güneyde ayrı ayrı karekter gösterebilmektedir. Örneğin kuzey tarafı Erzurum ve Ağrı'dan esinlenmiş olacak ki burda bazen bar oyunlarına rastlanmaktadır.
Güneyde ise daha çok Hakkâri, Siirt, Bitlis gibi illerle benzerlik gösterir.

Ve bu yörelerde oyunlar HALAY- GÜVENK- GOVENT adlarını alırlar. Doğumdan ölüme kadar Halk Oyunları ile iç içe olan yöre insanı yaratıcılığınada buna katarak çok güzel ürünler elde etmişlerdir. Oyunlarda genellikle bir nedensellik ilkesi aranmış ve ortaya bu ilişki ile örnekler sunulmuştur. Bu bazen bir hayvan taklidi, bazen insan taklidi, bazen gök, bazen toprak, bazen tabiat vs. olmuştur. Tabi kaynağın asıl yeri insan aklı ve çabası olmuştur.
Vandaki folklor zenginliği içindeki Halk Oyunları, geçmişteki çevre ülkeleri kültürü, çevre illerdeki kültür ve yöresel kültürle bütünleşmiş ortaya güzel ürünler vermiştir. Hele çok medeniyet geçirmiş olan bir il olan Van'ın Osmanlılardan-Araplara, Iran-Irak-Suriye den,Ermenilere kadar büyük bir topluluğa hizmet vermiş bir il oluşu tüm bunların kalışları, yerleşmeleri, geçişleri bu yöreye çeşitli kültürlerle birlikte geniş folklorik kaynaklarda bırakmışlardır.
Van'da oynanan oyunlar Kızlı-Erkekli olduğu gibi yalnız erkek ve yalnız kız oyunlarıda vardır. Kızlı erkekli oyunlarda el ele tutulduğu zaman akrabalık ilişkileri aranır. Govent tutulacağı zaman ekip başında oynacak kişi ya çok tecrübeli, ya çok büyük yada çok iyi oyuncu olması gerekir. Çünkü ekip başında oynayacak insana meziyet lazımdır.
Ekip başında oynayan kişiye GÜVENK BAŞI, veya GOVENT BAŞI denir. Ekip sonunda oynayacak kişide yine iyi oyuncu olmalıdır. Bunada POÇİK denir.
Ekip başı ve sonunda oynayan Govent başı ve Poçik'in ellerinde mendil olur ve bu mendil sallandığı zaman göbek altına veya belin arkasına gitmemelidir. Buda bir saygınlık ifadesidir.
Oyun esnasında oyunculara ŞABAŞ verilir ve bu parada davulcuya gider, davul-zurnacılar genellikle yörede MITRIP veya MUTRIP diye bilinen yerli kişilerdir. Eğlence ve düğünler Davul-Zurna yegane çalgıdır.Ancak zamanla bunlara ZİLLİ DEF, DABRUKA, MEY, KAVAL'da eklenmiştir.Günümüzde ise yöre oyuncularına diğer müzik aletleride katılmaya başlanmıştır. Van Halk Oyunlarına ait söylenecek çok şey vardır ancak kısaca söylenmesi gereken şeyler bunlardır.
Yörede bilinen ve oynanan 105 oyunun mevcudiyetinden bahsedilir. Bunlardan halen günümüzde oynananlar ise şunlardır… 

Altın yüzük hoş bilezik
Bizim eller 
Bablekan
Baran 
Dokuzlu
Devzer
Dello
Dingo
Edremit 
Edle 
Ezirgane(Bezirgan) Palanço(palango,palyoça)
Findo 
Gazgaz 
Ğırğır(halay,şirvan)
Güngülü 
Gaşang 
Sarhoş barı
Lorke

Süleymane
Mirobori 
Gülizar 
Şer'ane 
Mendo 
Gule 
Sore(Sübeyna) 
Meyroke 
Havasör 
Serevan 
Meymoke
Hımhımme 
Temirağa 
Nare 
Teşruke
Toycular 
Nure 
Laçin Larılle 

Hocan 
Koççeri 
Tozeneke
Neri 
Peyda 
Kirsi
Kirsane 
Üç ayak 
Pappuri(Nagidi) 
Nanayı 
Kaş 
Kelekvan 
Şevko 
Lizan 
Romane 
Kazızka 
Süngülü 
Sincane 

Her toplumun geçmişinden günümüze taşıdığı davranışlar ve gelenekler vardır. Gelenekler insan ilişkilerinin gelişiminde ve kültürün aktarımda köprü görevi görür. Bugün bir çoğumuzun unuttuğu bu gelenekler geçmişte insanlar için çok önemli idi.

Süryani toplumunun artık aynı birleşik coğrafyada yaşamıyor olması, toplum üyelerini bir araya gelip gelenek ve göreneklerini paylaşmaktan alıkoymaktadır. Bu yüzden bu gelenek ve görenekler sadece belli bölgelerde yaşama şansı bulmaktadırlar.
İşte Süryanilerde yaygın olan bazı gelenekler:

Süryanilerde halk oyunları 

Süryani kültürüne ait en az bilinen öğelerden birisi de halk oyunlarıdır. Oysa Süryaniler bu konuda oldukça zengin bir kültüre ve mirasa sahiptirler. Süryaniler bu kadar zenginliğe rağmen, günümüze kadar çeşitli faktörlerin etkisiyle bu alana yeterince ilgi göstermemişlerdir. Bunun sonucunda, tıpkı diğer alanlarda olduğu gibi, bu zengin folklorik miras da kaybolmaya yüz tutmuştur. Süryaniler son yıllarda, unuttukları bu alana ilgi göstermeye başlamış ve yeni nesiller arasında unutulmaya yüz tutan çeşitli Süryani halk oyunlarını gün ışığına çıkartmışlardır. Dileğimiz bu zengin mirası ortaya çıkartabilecek ve yaşatabilecek Süryani bireylerinin daha da artmasıdır. Ayrıca bilimsel anlamda foklorik araştırmalar yapan insanların bu konuda ciddi anlamda araştırmalar yapması gerekiyor. Elimden geldiğince Süryani halk oyunları hakkında toplayabildiğim bazı bilgileri bu sütunda sizlerle paylaşmak istiyorum.

Süryaniler tarafından en çok bilinen ve oynanan oyunlar; Bagiye, Şemmo, Şehhane ve Hassade'dir. Aslında sayıları yüzden daha fazla Süryani halk oyunu bulunmaktadır ama gerek yaşadıkları büyük kültür erozyonu ve asimilasyon, gerek bölgede sayılarının giderek azalması gibi etkenler bu halk oyunlarının unutulmasına yol açmıştır. Süryaniler bugün için halk oyunlarını sadece düğünlerde yaşatabilmektedir.. Düğünü yapanın ekonomik gücüne bağlı olarak oynanan oyunlar, bölgedeki diğer halkların oynadığı oyunlarla bazı karakteristik benzerlikler göstermektedir. Örneğin Hakkari oyunlarının sola giderek oynanmasını Süryani Halk oyunlarında da görmekteyiz. 

Bütün bunlara karşın Süryani halk oyunlarının kendine özgü yönleri de vardır. Halay tarzında oynanan oyunların müzikleri 2 veya 4 zamanlı olup oyunları ise 12, 14 veya 16 hareketten oluşmaktadır. Hareket sayısı fazla görünmesine karşın bu tür oyunların öğrenilmesi oldukça kolaydır. Oyunların oynandığı türkülerde oldukça mutlu ve neşeli sözler içeren bir atmosfer hakimdir. 

Günümüzde Van bölgesinin oyunları içerisine sayılan Şehhane oyunu aslında Süryanilerin o yöreye kazandırdığı bir oyundur. Tarihte Doğu Süryanilerinin merkezinin Van ve yöresi olması bu düşünceyi daha da güçlendirmektedir. Yabancı araştırmacıların katkıları ile Şehhane oyunu dünya kamuoyuna tanıtılmış ve festivallerde çeşitli gruplar tarafından oynanmıştır. Umarım buna benzer bir çok Süryani halk oyunu gün ışığına çıkartılır ve insanlar bu zengin kültür hazinesinden haber olur. 

Sizlere derleyebildiğim kadarıyla Bagiye ve Şehhane oyunlarının oynandığı Süryani türkülerinin türkçe karşılıklarını sunuyorum: 

BAGİYE
Sabahları sevgilime şarkı söyleyip
Gündüzleri de yorulmasın diye yardım etmek istiyorum 
Sabah çiçek toplayıp
Akşam rahatlığı için başına takmak istiyorum
Sabahları sevgilime şarkı söyleyip
Gündüzleri de yorulmasın diye yardım etmek istiyorum
Kuyudan su çekip sevgilime içirmek istiyorum
Sarhoş olsun diye aşk dolu bir bardak vermek istiyorum
Sabahları sevgilime şarkı söyleyip
Gündüzleri de yorulmasın diye yardım etmek istiyorum
İncir ağacı altında sevgilimi bekleyip
Ona elbise dikerim
Sabahları sevgilime şarkı söyleyip
Gündüzleri de yorulmasın diye yardım etmek istiyorum
Gözlerimizi kapatan uyku şarkısı söyleyip
Kalbimizin köşelerini sevgi dolduralım
!.DİKKAT.! Linkleri Görebilmek için GİRİŞ Yapın yada  ÜYE OLUNUZ.Lütfen 

ŞEHHANE
Memleketime gittim
Rüyalarımın umudu
Ninova şehrine vardım
Etrafında şehirler gördüm
Davul ve zurna ile şehhaneyi oynuyorlar
Ninova'nın gece görüntüsü 
Ne kadar hoştur
Güzelliğine aşık oldum
Eşi benzeri yok
Davul ve zurna ile şehhaneyi oynuyorlar
Bahçeleri çiçek ve ağaçlarla doludur
İçinde yaşayan Süryani halkını
Bütün komşuları kıskanıyor
Davul ve zurna ile şehhaneyi oynuyorlar
Memlekette etrafımda güzel kızlar gördüm
Her biri elbisesine bir kelime yazmıştı
Davul ve zurna ile şehhaneyi oynuyorlar
Güzel elbiseler giymişler
Gözlerine boya sürmüşler
Boylarındaki bayraklarla gurur duyuyorlar
Davul ve zurna ile şehhaneyi oynuyorlar
Süryani dağına çıktılar
İki nehrin arasını (Fırat ve Dicle) gözlüyorlar
Güneş her birinin güzelliğinden utanıyor
Davul ve zurna ile şehhaneyi oynuyorlar
İki kızın ismini sordum
Birisi Samiram dedi diğeri de Brula
Davul ve zurna ile şehhaneyi oynuyorlar
İkisi kardeştirler,
Güzellikleri ile kraliçelere benziyorlar
Samiram Brula'dan bir yaş küçüktür
Davul ve zurna ile şehhaneyi oynuyorlar
Yeri göğü temiz memleketim
Yıldızlar ona şarkı söylüyorlar
Tek isteğim onu bir daha görmek
Davul ve zurna ile şehhaneyi oynuyorlar 

Düzenleyen derya - 13-Şubat-2008 Saat 09:20